مقدّمهء مترجم سبك نامه‌هاى پيامبر اسلام ( ص ) پيش از پرداختن به اصل موضوع ، بجاست كه نخست معنى واژهء سبك و گسترهء اين معنى در نظر پيشينيان و حدود برد امروزين آن ، روشن گردد . سبك در لغت به معنى ريختن زر و سيم گداخته در قالبى آهنين است « 1 » . اين واژه از اوايل قرن سوم هجرى به اين سوى ، در معنى بافت و شيوه‌اى خاص از گفتار و نوشتار ، در زبان عربى به كار رفته است . ابو عثمان عمرو بن بحر معروف به جاحظ ( 255 - 150 ه ) ، يكى از نخستين كسانى است كه در نوشته‌هاى خود ، بارها از اين واژه در معنى ياد شده ، سود جسته است « 2 » . وى سبك را متوجه جنبه‌هاى بيرونى نوشته مىداند و آن را در برابر معنى و بار درونى نوشته قرار مىدهد و مىنويسد : « و ذهب الشّيخ إلى استحسان المعنى ، و المعانى مطروحة فى الطّريق يعرفها العجمىّ و العربىّ و البدوىّ و القروىّ و المدنىّ . و إنّما الشّأن فى إقامة الوزن و تخيّر اللّفظ و سهولة المخرج و كثرة الماء و صحّة الطّبع و جودة السّبك » « 3 » ( استاد به ترجيح معنى ( بر لفظ ) روى آورده ؛ حال آنكه معانى در راه ريخته است . عرب و عجم ، مردم بيابان ، روستايى و شهرنشين از آنها آگاهند . كار ارزشمند به پديد آوردن واژگان هماهنگ و گزينش آنها ، روانى آهنگ حروف ، آبدارى واژگان و نيز به درستى سرشت و زيبايى تركيب آنها با يكديگر ، بازبسته است ) . ابو هلال عسكرى اديب نامور قرن چهارم هجرى نيز همين معنى را از جاحظ گرفته و با بيانى روشن‌تر در كتاب خود آورده است « 4 » .

--> ( 1 ) كتاب العين ، خليل بن أحمد ، تحقيق الدّكتور مهدى المخزومى - الدكتور إبراهيم السّامرّايى ، 5 / 317 : مقاييس اللغة ، ابن الفارس 3 / 129 ؛ الصّحاح ، جوهرى 4 / 1589 ؛ أساس البلاغة ، زمخشرى 1 / 420 . ( 2 ) . البيان و التّبيين ، الجاحظ 3 / 29 ؛ الحيوان ، الجاحظ 3 / 132 - 131 ؛ رسائل الجاحظ ( مناقب الترك ) 1 / 11 . ( 3 ) . الحيوان / همان . ( 4 ) . كتاب الصّناعتين ، ص 64 - 63 .